AzFakt

Deputat Cavanşir Feyziyev Londonda milyonluq mülklər alıb - SİYAHI

Saleh Məmmədov 1 ilə 176 milyon manat artıq vəsait xərcləyib - RƏSMİ

Leysan Məmmədovun fəaliyyəti araşdırılacaq….- Milyonlar necə xərclənir?

“Azəraqrar”ın əsl rəhbəri kimdir? - Nazirin sabiq komandirinin maaşı 7 dəfə artırılıb?

Bizim iradəmizə qarşı çıxanın başı əziləcək - Azərbaycan Prezidenti

Maliyyə Nazirliyi AAYDA yoxlama aparır - Ciddi yeyintilər aşkarlanıb

Vensin Azərbaycana səfəri: Zəngəzur dəhlizinin müzakirələri yeni mərhələdə

Sovet təhsil elitası və cavabsız qalan suallar:Rektor 6 il sonra universitetə necə daxil olub?

Binəqədi rayonunda neft buruqları ərazisində daha bir qanunsuz tikinti - FOTO/VİDEO

Anar Əlizadə-Mübariz Mənsimov qarşıdurması - Kompromat savaşı yenidən başlayıb

Eldar Əzizovun narazı olduğu kadr: Xalid Ələkbərov yola salınır...

Sahib Məmmədovun “mənbə” axtarışı qalmaqal yaratdı - İşçilərin otağından dinləyici qurğu tapılıb

Eyyubov və digər vəzifəli şəxslərin əməlləri açıqlandı - Baş Prokurorluq məlumat yaydı

“Bravo”nun sönükən fəaliyyəti - Marketlər şəbəkəsinin rəqabətə davamlılığı niyə hər gün zəifləyir?

Azərbaycana demoqrafik TƏHLÜKƏ - Çoxuşaqlılar diyarı olmuş bir ölkə...


Tarix 06.07.26, 14:13	Font ölçüsü : - / +

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2025-ci ilin yanvar-may aylarında Azərbaycanda 38 836 uşaq, 2026-cı il yanvar-may aylarında 28 631 körpə dünyaya gəlib. Beləliklə, doğum sayı cəmi bir il ərzində eyni dövr üçün 10 205 nəfər (təxminən 26%) azalıb. Bu sözləri iqtisadçı ekspert Natiq Cəfərli qeyd edib. “Hər 1000 nəfərə düşən doğum əmsalı 2025-ci ilin ilk 5 ayında 9,2 olduğu halda, 2026-cı ilin müvafiq dövründə 8,5-ə enib. Ölkədən gənclərin sürətli köçünü də nəzərə alsaq, məmləkət demoqrafik fəlakətə doğru gedir”, - o bildirib.

Hər 100 qıza 114 oğlan düşür - Azərbaycanda demoqrafik problem

Xatırladaq ki, 2024-cü ilin ilk beş ayında 43 min 317 körpə doğulub. Vaxtilə çoxuşaqlı ailələrin məmləkəti kimi tanınan Azərbaycanı gerçəkdənmi demoqrafik fəlakət təhdid etməyə başlayıb? Natiq Cəfərli haqlıdırmı?

Sosioloq Üzeyir Şəfiyev Musavat.com-a qeyd edib ki, Azərbaycanda demoqrafik ləngimə prosesi artıq bir neçə ildir müşahidə olunur və bu tendensiya statistik göstəricilərdə də aydın şəkildə əksini tapır: "Son illərin rəqəmləri göstərir ki, ölkədə təbii artım sürəti əvvəlki dövrlərlə müqayisədə zəifləyib. Statistikaya əsasən, son 22 ildə əhalinin ümumi sayı 26,6 faiz artsa da, ahıl əhalinin sayı təxminən 99 faiz artıb. Bu isə gələcəkdə əhalinin qocalması probleminin daha da aktuallaşa biləcəyindən xəbər verir. Son 5-10 ilin statistikasına nəzər saldıqda demoqrafik artım tempinin ildən-ilə zəiflədiyi görünür. Bu, ilk növbədə doğulan uşaqların sayında özünü göstərir. Eyni zamanda, birinci sinfə gedən şagirdlərin sayında da azalma müşahidə olunur. Hətta Nazirlər Kabinetinin hesabatlarında da demoqrafik proseslərin əmək bazarına və təhsil sisteminə təsiri vurğulanır. Məsələn, gələcəkdə şagird sayının azalması nəticəsində müəyyən ixtisaslar üzrə müəllim ehtiyacının da azalacağı ehtimal edilir".

Gec evlənirlər, heyvan saxlayırlar, amma uşaq saxlamaq istəmirlər – Sosioloq

Sosioloqun fikrincə, demoqrafik ləngimənin ən mühüm təsirlərindən biri əmək bazarında hiss oluna bilər: "Təbii artım azaldıqca işçi qüvvəsinə olan tələbatın ödənilməsi üçün xarici əmək miqrasiyasına ehtiyac arta bilər. Bu baxımdan, Azərbaycanın gələcəkdə Avropa ölkələrinin üzləşdiyi miqrasiya çağırışlarının müəyyən elementləri ilə qarşılaşması mümkündür. Təbii artımın zəifləməsi fonunda mexaniki artımın, yəni miqrasiya hesabına əhali artımının rolu yüksələ bilər. Digər mühüm məsələ əhalinin qocalmasıdır. Yeni doğulanların sayı azalarkən ahılların sayının artması dövlət üçün əlavə sosial və maliyyə yükü yaradır. İşləyən və vergi ödəyən əhalinin sayı azalır, pensiya və sosial təminat sistemindən istifadə edənlərin sayı isə artır. Bu isə sosial müdafiə sisteminə əlavə təzyiq deməkdir. Hesab edirəm ki, bu proseslər hökumət səviyyəsində diqqətlə izlənilir və zərurət yarandıqda demoqrafik həvəsləndirmə mexanizmlərinin tətbiqi gündəmə gələ bilər. Bunlara uşaq pullarının bərpası, yeni ailələr üçün əlavə sosial güzəştlər, mənzil təminatı proqramlarının genişləndirilməsi, gənclərin məşğulluğunun artırılması kimi tədbirlər aid edilə bilər. Bəzi ölkələrin təcrübəsi də maraq doğurur. Məsələn, ABŞ-da qəbul edilən proqramlardan birində uşaq doğulduqdan sonra onun adına hesab açılması və ilkin vəsait yatırılması nəzərdə tutulur. Həmin vəsait gələcəkdə uşağın təhsil və ya digər ehtiyacları üçün istifadə olunur. Oxşar təşəbbüslər Azərbaycanda da müzakirə mövzusu ola bilər".

Sosioloq demoqrafik ləngimənin səbəblərindən də danışıb. Onun fikrincə, buraya doğum səviyyəsinin azalması, gənclərin ailə qurmağa marağının zəifləməsi, təhsil və karyera məqsədilə xaricə üz tutması, eləcə də regionlardan böyük şəhərlərə miqrasiya daxildir: "Əvvəllər demoqrafik artımın əsas mənbəyi hesab olunan regionlarda da artıq ləngimə əlamətləri müşahidə edilir. Azərbaycan üçün gənc və keyfiyyətli insan kapitalı strateji əhəmiyyət daşıyır. Son illərin statistikası göstərir ki, gənclərin əhalidəki xüsusi çəkisi əvvəlki dövrlərlə müqayisədə azalma meyli nümayiş etdirir. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə həm iqtisadi, həm sosial, həm də milli təhlükəsizlik baxımından diqqət tələb edən məsələdir. Hazırda Azərbaycan region ölkələri arasında təbii artım göstəricilərinə görə hələ də nisbətən əlverişli mövqedədir. Lakin əvvəlki dövrlərlə müqayisədə heç vaxt olmadığı qədər demoqrafik ləngimə müşahidə olunur. Sovet dövründə və ondan əvvəlki mərhələlərdə yüksək doğum səviyyəsi ilə seçilən Azərbaycan cəmiyyətində son onilliklərdə ailə planlaşdırılması yanaşmaları dəyişib. Əksər ailələr bir, iki və ya maksimum üç uşaqla kifayətlənməyə üstünlük verirlər. Burada təhsil və həyat səviyyəsinin yüksəlməsi amili də mühüm rol oynayır. Dünyanın bir çox ölkəsində olduğu kimi, təhsil səviyyəsi və urbanizasiya artdıqca ailələr daha az uşaq sahibi olmağa meyllənirlər. Azərbaycan da bu qlobal prosesdən kənarda deyil. Mövcud statistika göstərir ki, demoqrafik ləngimə artıq təsadüfi deyil, davamlı tendensiya xarakteri daşıyır. Əgər bu proses gələcək illərdə də davam edərsə, demoqrafik siyasətin gücləndirilməsi qaçılmaz olacaq".

Üzeyir Şəfiyev həmçinin vurğulayıb ki, burada xüsusilə diqqət çəkən məqamlardan biri ahıl əhalinin xüsusi çəkisinin artmasıdır: "Beynəlxalq meyarlara görə, yaşlı əhalinin payı müəyyən həddi keçdikdə ölkə qocalan əhali kateqoriyasına daxil edilir. Azərbaycanda 65 yaşdan yuxarı əhalinin payı artıq 11 faizdən çoxdur ki, bu da ciddi siqnaldır. Əhalinin qocalması və doğum səviyyəsinin azalması gələcəkdə əmək bazarında çatışmazlıqlar, miqrasiya axınının güclənməsi, sosial təminat yükünün artması və səfərbərlik potensialının zəifləməsi kimi problemlər yarada bilər. Buna görə də yaxın perspektivdə hökumətin demoqrafik həvəsləndirmə tədbirlərinə üstünlük verməsi ehtimalı yüksəkdir. Bu tədbirlər sırasında uşaq müavinətlərinin bərpası, çoxuşaqlı ailə statusunun verilməsi üçün tələb olunan uşaq sayının azaldılması, gənc ailələr üçün güzəştli mənzil proqramlarının genişləndirilməsi, faizsiz və ya aşağı faizli kreditlərin təqdim olunması kimi mexanizmlər yer ala bilər. Türkiyədə həyata keçirilən ailə siyasəti nümunələri də göstərir ki, dövlət dəstəyi ailə qurmağa və doğum səviyyəsinin yüksəlməsinə müəyyən müsbət təsir göstərə bilir. Bütün hallarda, Azərbaycanda demoqrafik ləngimə artıq reallıqdır və hesab edirəm ki, bu reallıq gələcək sosial-iqtisadi siyasətin əsas istiqamətlərindən biri kimi diqqət mərkəzində qalacaq".

Xəbərin oxunma sayı : 379