AzFakt

Maliyyə Nazirliyi AAYDA yoxlama aparır - Ciddi yeyintilər aşkarlanıb

Vensin Azərbaycana səfəri: Zəngəzur dəhlizinin müzakirələri yeni mərhələdə

Sovet təhsil elitası və cavabsız qalan suallar:Rektor 6 il sonra universitetə necə daxil olub?

Binəqədi rayonunda neft buruqları ərazisində daha bir qanunsuz tikinti - FOTO/VİDEO

Anar Əlizadə-Mübariz Mənsimov qarşıdurması - Kompromat savaşı yenidən başlayıb

Eldar Əzizovun narazı olduğu kadr: Xalid Ələkbərov yola salınır...

Sahib Məmmədovun “mənbə” axtarışı qalmaqal yaratdı - İşçilərin otağından dinləyici qurğu tapılıb

Eyyubov və digər vəzifəli şəxslərin əməlləri açıqlandı - Baş Prokurorluq məlumat yaydı

“Bravo”nun sönükən fəaliyyəti - Marketlər şəbəkəsinin rəqabətə davamlılığı niyə hər gün zəifləyir?

Yaponiya-Çin gərginliyi pik həddə: Qarşılıqlı hədələr durmadan artır

Anar Əlizadə SOCAR-a və “Alkagesta” şirkətlərinə qarşı “qara PR” aparıb - İLGİNC İDDİA

Saleh Məmmədovun işçisindən 20 min dollarlıq toy hədiyyəsi - AAYDA sədrini hədəfə gətirdi

Sahib Məmmədov “mənbə” axtarışında - Sədrin bu istəyi AHİK-də baş verənləri təsdiqləyir...

Ramiz Mehdiyevin Rusiyaya yazdığı sensasiyalı məktub üzə çıxdı: nələr planlanırmış?

Azərbaycanın qaraya boyanan 14 fevralı - Murovdağ faciəsi


Tarix 14.02.26, 18:56	Font ölçüsü : - / +

Bəzən tarix güllə səsi ilə yox, şaxtanın səssizliyi ilə yazılır. Bəzən əsgər ölümləri döyüş meydanında deyil, gecənin qaranlığında, qarın və küləyin içində baş verir...

1994-cü ilin fevralında Murovdağ məhz belə bir tarixə çevrildi. Bu, yalnız hərbi məğlubiyyət deyil, insan iradəsinin, dözümün və taleyin sərhədlərinin sındığı bir faciə idi.

Faciənin miqyası: 1500-dən çox itki

14 fevral 1994-cü ildə Murovdağ ətrafında rus–erməni işğalçı qüvvələri ilə gedən ağır döyüşlərdə Azərbaycan Milli Ordusunun 1501 hərbçisi şəhid oldu. Şəhidlərin bir neçə yüzü birbaşa döyüşdə deyil, mühasirədə qalan bölmələrin şaxtalı gecədə donaraq həlak olması nəticəsində həyatını itirdi.

Bu faciənin ən ağrılı tərəfi isə odur ki, ölümü gətirən təkcə mərmi yox, təbiətin amansızlığı idi.

Beynəlxalq missiyanın canlı şahidliyi

Hadisələrin şahidi olan mənbəyə görə, həmin dövrdə müəllif Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi (ICRC) adından bölgədə tərcüməçi kimi çalışırdı. Təşkilatın vəzifəsi yaralıların və həlak olanların döyüş zonasından çıxarılması, həmçinin hərbi əsirlərin dəyişdirilməsi idi.

“Təəssüf ki, bu hadisələrin canlı şahidi oldum…”

Bu cümlə Murovdağın soyuğu qədər ağırdır.

Əmr: Kəlbəcərin tərk edilməsi

14 fevral 1994-cü ildə Cəmilli kəndindəki briqada komandanlığında zabitlərə Kəlbəcər bölgəsinin tərk edilməsi əmri verildi. Cəmilli uğrunda döyüşlərdə Feyruz Alışov əsir götürüldü.

Ömər aşırımının Ermənistan qüvvələrinin nəzarətində olması səbəbindən Azərbaycan qoşunları Susuzluq–Təkəqaya–Ağdağ istiqamətində dar və təhlükəli dağ yolu ilə geri çəkilməyə məcbur oldu. Bütün ağır texnika geridə qaldı.

Qar, uçqun və don: geri çəkilmənin cəhənnəmi

Qışın ən sərt çağında, dağlıq ərazidə həyata keçirilən bu geri çəkilmə zamanı yüzlərlə əsgər donaraq öldü, onlarla hərbçi uçqun altında qaldı, bir çoxu itkin düşdü.

Bəzi əsgərlər isinmək üçün pencəklərini yandırır, donvurmadan ölənlərin cəsədləri isə götürülə bilmirdi.

Döyüşçü xatirəsi: Oturmaq ölmək demək idi

Hadisələrin iştirakçısı polkovnik-leytenant İntiqam Mirzəyev geri çəkilməni belə təsvir edir:

“Yerdə oturub dayana bilməzdiniz. Oturmaq ölmək demək idi. Əsgərlərə daim hərəkətdə qalmaq əmri verilmişdi. Bəzi əsgərlar soyuqdan dəli olmuşdu… Komandirimiz yorğunluqdan oturdu və dedi: ‘Mən qaldım, sən get’.” (Vəliməmmədov, 2019:159)

Bu sözlər döyüşdən çox, insanın son həddini təsvir edir.

Gənc əsgərlərin yaddaşında Murov

701 saylı hərbi hissənin tağım komandirinin müavini, o vaxt cəmi 19 yaşında olan baş çavuş Vaqif Abbasov xatırlayır:

“12 fevralda güclü qar başladı. 18–20 fevralda iki briqadamız mühasirəyə alındı. Qar yağışı onlara çatmağımıza imkan vermədi. Bir çox əsgər uçqun altında qaldı.”

Rəqəmlər və ziddiyyətli itki məlumatları

Rəsmi itki siyahısı bu günə qədər tam açıqlanmayıb. Son yenilənmiş məlumatlara görə ümumi itki: 1592 nəfər, donvurmadan ölənlər: 1337 nəfər, itkin düşənlər: 111 nəfər.

Araşdırmaçı Tomas de Vaal isə Ömər dağı döyüşlərində Azərbaycan ordusunun 4000-ə yaxın itki verdiyini qeyd edir (De Waal, 2008).

Tarixi müqayisə və mənəvi nəticə

Bu faciə mahiyyətinə görə Sarıqamış faciəsi ilə müqayisə oluna bilər: döyüşdən çox, soyuğun qırdığı ordular, silahdan çox, təbiətin qalib gəldiyi anlar.

Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin. Ruhları şad olsun.

Murovdağda donan təkcə əsgərlər deyildi orada bir dövrün vicdanı da şaxtaya düşdü.

Bu gün onların da ruhu şaddır. Çünki uğrunda donduqları Qarabağ artıq azaddır.

Amir Aqiloğlu (Yenicag.az)

Xəbərin oxunma sayı : 163