AzFakt

“Azəraqrar”ın əsl rəhbəri kimdir? - Nazirin sabiq komandirinin maaşı 7 dəfə artırılıb?

Bizim iradəmizə qarşı çıxanın başı əziləcək - Azərbaycan Prezidenti

Maliyyə Nazirliyi AAYDA yoxlama aparır - Ciddi yeyintilər aşkarlanıb

Vensin Azərbaycana səfəri: Zəngəzur dəhlizinin müzakirələri yeni mərhələdə

Sovet təhsil elitası və cavabsız qalan suallar:Rektor 6 il sonra universitetə necə daxil olub?

Binəqədi rayonunda neft buruqları ərazisində daha bir qanunsuz tikinti - FOTO/VİDEO

Anar Əlizadə-Mübariz Mənsimov qarşıdurması - Kompromat savaşı yenidən başlayıb

Eldar Əzizovun narazı olduğu kadr: Xalid Ələkbərov yola salınır...

Sahib Məmmədovun “mənbə” axtarışı qalmaqal yaratdı - İşçilərin otağından dinləyici qurğu tapılıb

Eyyubov və digər vəzifəli şəxslərin əməlləri açıqlandı - Baş Prokurorluq məlumat yaydı

“Bravo”nun sönükən fəaliyyəti - Marketlər şəbəkəsinin rəqabətə davamlılığı niyə hər gün zəifləyir?

Yaponiya-Çin gərginliyi pik həddə: Qarşılıqlı hədələr durmadan artır

Anar Əlizadə SOCAR-a və “Alkagesta” şirkətlərinə qarşı “qara PR” aparıb - İLGİNC İDDİA

Saleh Məmmədovun işçisindən 20 min dollarlıq toy hədiyyəsi - AAYDA sədrini hədəfə gətirdi

Azərbaycanda YENİ QURUM yaradıla bilər - Açıq qalan SUALLAR


Tarix 24.03.26, 16:07	Font ölçüsü : - / +

Azərbaycanda Vahid İstintaq Komitəsinin yaradılması ideyası geniş müzakirələr doğurub. Bu modelin tətbiqinin hüquqi balansı gücləndirəcəyi, yoxsa sadəcə struktur dəyişikliklə məhdudlaşacağı sualı isə açıq qalır.

Vəkil Cavad Cavadov musavat.com-a açıqlamasında belə bir islahatın mümkün nəticələri, hüquqi riskləri və beynəlxalq təcrübə fonunda ortaya çıxan sualları şərh edib.

mene-vekil-kimi-hec-bir-tezyiq-yoxdur

O bildirib ki, Azərbaycan hüquq sistemində prokurorluğun tərkibində istintaq qurumları mövcuddur. Bu modelin əsas xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, prokurorluq həm ibtidai araşdırma mərhələsində güclü mövqedə olur, həm də sonradan ittiham tərəfi kimi çıxış edir. Nəticədə tez-tez belə bir sual meydana çıxır: eyni sistem daxilində olan qurum həm istintaqa rəhbərlik edib, həm ona nəzarət edib, həm də sonradan həmin iş üzrə ittihamı nə dərəcədə obyektiv müdafiə edə bilər?

“Hesab edirəm ki, Vahid İstintaq Komitəsinin yaradılması ideyası məhz bu institusional qarışıqlığı aradan qaldırmaq baxımından ciddi müzakirə predmeti ola bilər. Məsələ təkcə idarəetmə rahatlığı ilə bağlı deyil. Burada fundamental hüquqi prinsip – funksiyaların ayrılığı məsələsi var. Cinayət prosesində istintaq aparan qurumun marağı, bir qayda olaraq, sübut toplamaq və işi ittihamla məhkəməyə göndərməkdir. Prokurorun klassik rolu isə daha genişdir: o, yalnız ittihamçı deyil, həm də qanunçuluğa nəzarət edən orqandır”, – deyə Cavad Cavadov bildirib.

Onun fikrincə, bu iki funksiyanın həddindən artıq yaxınlaşması obyektivlik problemini dərinləşdirə bilər: “Prokurorluq həm istintaq mexanizminin bir hissəsi kimi çıxış etdikdə, həm də sonradan həmin istintaqın nəticələrinə hüquqi qiymət verməli olduqda institusional tərəfsizlik zəifləyir. Kağız üzərində nəzarət var, amma faktiki olaraq eyni sistem öz-özünə qiymət verir”.

Bu baxımdan vahid istintaq komitəsi modeli müdafiəçilər tərəfindən bəzən belə əsaslandırılır: istintaq bir mərkəzdə toplanarsa, prokuror artıq işin qanuniliyinə nəzarət edən subyektə çevrilər. Bu isə nəzəri olaraq həm istintaqın, həm də ittihamın keyfiyyətini artırar.

Vəkil hesab edir ki, istintaq səlahiyyətlərinin ayrıca bir vahid qurumda cəmlənməsi prokurorluğun rolunu daha aydın və hüquqi baxımdan daha düzgün müəyyən edə bilər. Bu halda prokurorluq əsasən istintaqa nəzarət edən, prosessual qanunçuluğu təmin edən və məhkəmədə dövlət ittihamını müdafiə edən orqan kimi formalaşa bilər. Belə model funksiyaların qarışmasını azalda və səlahiyyət bölgüsünü daha şəffaf edə bilər.

Cavad Cavadova görə, belə bir islahat yalnız təşkilati dəyişiklik deyil, həm də hüquqi fəlsəfənin dəyişməsi demək olardı: “Söhbət, sadəcə, yeni qurum yaratmaqdan getmir. Söhbət ondan gedir ki, cinayət təqibi sistemində kim araşdırır, kim nəzarət edir, kim hüquqi qiymət verir və kim məhkəmə qarşısında ittihamı müdafiə edir – bunlar dəqiq ayrılmalıdır. Əks halda funksiyaların qarışması həm istintaqın keyfiyyətinə, həm də müdafiə hüququna mənfi təsir göstərir.”

Vəkil həmçinin, vurğulayıb ki, qonşu ölkələrin təcrübəsi də bu baxımdan maraqlı müqayisə imkanı yaradır. Onun sözlərinə görə, Rusiyada 2010-cu ildən, Ermənistanda isə 2014-cü ildən ayrıca İstintaq Komitəsi modeli tətbiq olunur və bu islahatın əsas ideyası prokurorluğun istintaqdan ayrılması, prokurorun isə daha çox nəzarət və ittiham funksiyasına yönəlməsidir. Gürcüstanda isə prokuror ibtidai araşdırmaya prosessual rəhbərlik edir və müstəntiqə göstəriş vermək səlahiyyətinə malikdir.

Cavad Cavadov hesab edir ki, bu müqayisələrdən çıxan əsas nəticə ondan ibarətdir ki, prokurorluğun gücü hər şeyi bilavasitə istintaq etməsində yox, qanuni nəzarət və prosessual rəhbərlik funksiyasının aydın və effektiv həyata keçirilməsindədir: “Qonşu ölkələrin praktikasına baxdıqda görünür ki, prokurorluğun güclü olması mütləq mənada onun hər şeyi özü istintaq etməsi demək deyil. Əsas məsələ odur ki, prokuror istintaqa real hüquqi nəzarət edə bilsin, prosessual qərarların qanuna uyğunluğunu təmin etsin və məhkəmədə ittihamı peşəkar şəkildə müdafiə etsin”.

Bununla belə, vəkil bildirib ki, vahid istintaq komitəsinin yaradılması avtomatik olaraq bütün problemləri həll etməyəcək. Əgər yeni qurum kifayət qədər müstəqil, şəffaf və hesabatlı olmazsa, sadəcə ad dəyişəcək, amma mahiyyət eyni qalacaq.

Onun fikrincə, belə bir islahat müdafiə hüququ baxımından da ayrıca düşünülməlidir: “Əgər istintaq bir mərkəzdə toplanırsa, paralel olaraq müdafiə tərəfinin imkanları da genişləndirilməlidir. Vəkilin vəsatət vermək, sübut toplamaq, ekspertiza tələb etmək və prosessual pozuntulara qarşı effektiv etiraz etmək imkanları real məzmuna malik olmalıdır.”

Cavad Cavadov sonda bildirib ki, Azərbaycan üçün əsas məsələ yeni qurumun adında deyil, cinayət prosesində funksional bölgünün, obyektivliyin və hesabatlılığın necə qurulacağındadır. O xatırladıb ki, Baş prokuror Kamran Əliyevin 2020-ci ildə təyinatından sonra Bakı Şəhər prokurorluğunun istintaq səlahiyyətləri ləğv edilib və yalnız istintaqa nəzarət funksiyası saxlanılıb. Lakin rayon prokurorlarının da istintaqa nəzarət funksiyalarının qalması nəticəsində səlahiyyətlər müəyyən mənada dublaj olunub və bunun ciddi effektivliyi müşahidə edilməyib: “Əgər sistemdə eyni funksiyanı bir neçə struktur paralel şəkildə həyata keçirirsə, bu, nəzarəti gücləndirməkdən çox məsuliyyətin yayılmasına və effektivliyin azalmasına gətirib çıxarır”.

Vəkil əlavə edib ki, prokurorluğun funksionallığı Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasında təsbit olunub və bu səbəbdən onun səlahiyyətlərinin əsaslı şəkildə dəyişdirilməsi və ya azaldılması sadə institusional qərarla deyil, konstitusion islahat yolu ilə mümkündür.

Xəbərin oxunma sayı : 232